1936 Kasımı’nda Ankara’yı ziyaret eden Bela Bartok üç konferansın yanı sıra Halkevi’nde bir de konser vermişti. Öncesinde, kuliste gazeteci Selçuk Galip’in sorularını yanıtlarken Anadolu türkülerinin çok zengin bir ilham kaynağı olduğunu söylüyordu…
Kıymetli Macar sanatkarı Bela Bartok’un Ankara’da bulunması bana musikiye dair çok kıymetli bir mülakat yapmak fırsatını vermiş oldu. Zevkini hala hissettiğim bu konuşmanın basit ve fakat ruhlu havasını hiçbir zaman unutmayacağım.
Havaların fena gitmesinden olacak, sanatkar son günlerinde biraz rahatsızlanmıştı. Bundan çok müteessir olmuştum. Kendisiyle konuşmak ve bütün dünyanın alkışladığı bu musiki dahisini halkımıza tanıtmak istiyordum. Bu arzumu ilk defa kıymetli müzisyenlerimizden Bay Adnan’a açtım ve tavassutunu istedim. Halkevinde vereceği konserden biraz evvel sahnenin arkasında konuşmamız kararlaştı.
Seyhan’da derleme yapacağız
Konserinden yarım saat evvel, orkestranın sesleri duyulan ufacık bir odada toplandık. Ona ilk sualim şu oldu:
Yurdumuza gelişinizden memnun musunuz?
Canlı ve nafiz bakışlarıyla güldü:
Oh, tabii değil mi? Türkiye’ye ilk defa geldiğim halde burasını çok sevdim. Halkevinin beni davet etmesine çok sevinmiştim. Ben bu suretle köyleri dolaşıp halk şarkılarınızı toplayacağım. Köylüler arasında yaşayacağım. Bunlar büyük bir zevk değil mi?
Evet, hakkı vardı. Bu büyük bir zevkti ama tatmasını bilen için.
O halde, dedim, Türk müziği ile meşgul olacaksınız…
Tabii. Ben halkevinin davetine zaten milli şarkılarınızı tetkik ederim düşüncesiyle icabet etmiştim. Burada müzik folkloru üzerine üç konferans verdim. Konserlerimden sonuncusunu da görüyorsunuz ya şimdi vereceğim. Sonra da Adana taraflarında yörük şarkıları üzerine tetkikat yapmak ve bunları plağa çekmek üzere Seyhan havalisine gideceğiz.
“Gideceğiz” kelimesiyle yalnız gitmeyeceğini kastediyordu. Ben Bay Adnan’a baktım. Zeki nazarları bu bakışımı kaçırmadı:
Ya, evet, dedi. Mösyö Adnan’la birlikte gidiyoruz. Bana refakat etmek külfetine katlanıyorlar…
Türküleriniz zengin ilham kaynağı
Şimdiye kadar hiç halk şarkılarımız üzerine çalıştınız mı?
Yalnız ufak birkaç tecrübe. Maalesef hastalığım buna mani oldu. Çalışmaya henüz yeni başladım. Size hemen söylemeliyim ki, çalışmalarımdan memnunum.
Peki, dedim, bu halk şarkılarını topladıktan sonra bir eser yazacak mısınız?
Bunun için kati bir şey söyleyemem. Evvela bu şarkıları plağa çekeceğim. Ondan sonra da notaya almak lazım. O zaman ancak bunlardan bir eser meydana getirilip getirilemeyeceğimi görebileceğim. Yalnız şunu söyleyeyim ki, bu şarkılar çok zengin ilham kaynaklarına sahip.
Filarmonik orkestramızı (CSO) nasıl buluyorsunuz?
– Çok mükemmel olduğunu söyleyebilirim. Orkestranız bu yeni şeklinde bir senedir çalıştığı halde iyi bir netice elde edilmiş. Preatoryus çok kıymetli bir orkestra şefi. Kendisiyle olan konserimde bana çok yumuşak ve idare kabiliyeti yüksek göründü. Her halde orkestra bu şeklinde büyük bir muvaffakiyete doğru gidiyor. Bunu da size zaman gösterecektir.
Ya müziğimiz, dedim…
Biraz düşündü:
Memleketine geldiğim henüz 15 gün kadar oldu. Bu kadar kısa bir zamanda size tam fikrimi söyleyemem. Yalnız müziğinizin ilerlemesi için şart var. Birincisi 20 bin hatta daha fazla halk şarkısının notaya alınması, ikincisi de bu şarkılar üzerinde çalışabilecek, kudretli müzisyenlerinizin olmasıdır. Bu şarklar altında çalışıp muvaffak olmamak imkan haricindedir. İşte gözünüzün önüne Macaristan’ı getirin.
İnce parmaklı ellerini ovuşturdu. Gözleriyle kapıya bakıyordu. Birkaç dakika sonra binlerce kişinin önünde çalacak bir artistin tabii heyecanı onda da vardı.
Kendisini daha fazla yormak istemedim. Teşekkürlerle elini sıkarak yavaşça odadan çıktım. İki dakika sonra tuşlarda dolaşan parmakların çıkardığı su şırıltısı gibi nağmeleri dinliyordum.
(Selçuk Galip / 24 Kasım 1936 / Son Posta gazetesi / Arşiv çalışması: Zeynep Erdoğan / Dizgi, redaksiyon: Serhan Yedig)
