Erken çağ müziği uzmanı, viola da gamba virtüözü Jordi Savall, 2004’te konser için İstanbul’a geldiğinde, bir müziksever Kantemiroğlu Edvarı’nı hediye etmişti. Seçkideki eserlerden etkilendi ve 17-18’inci yüzyıl İstanbul müziği üzerine üç albüm yayımladı. 2015’in son günlerinde Bab-ı Ali albümünden eserleri Türk, Yunan, Ermeni müzikçilerle seslendirmek üzere bir kez daha İstanbul’a geldi, CRR’de konser verdi. Savall “Bu repertuvar Avrupa’da beklediğimden çok ilgi gördü. İstanbul ile Bab-ı Ali en çok satan albümlerimiz arasına girdi” diyordu.
Kantemiroğlu Edvarı müzikal yaklaşımınızı nasıl etkiledi?
– Bu seçkideki 17-18’inci yüzyıl İstanbul müziği benim için büyük bir keşifti. Makamsal müzikteki ritmik yapı zenginliği, melodik buluşlar müthiş. Bana en cazip gelen yönü taksim, yani doğaçlama geleneği. Türk, Yunan, Ermeni müzikçilerle doğaçlama yapmak ufuk açan bir deneyimdi.
Farklı kültürlerin erken çağ müziklerini nasıl yorumlamak gerektiği konusunda ders gibiydi.
Itri’nin eserleri beni çok etkiledi
Hangi makam, besteci size daha yakın geldi?
– Makamların karmaşık yapısını kavramak 3 yılımı aldı. Batı müziğinde rastlamadığımız sesler, örneğin çok pes tonda fa diyez, do diyez, çok tiz si bemoller kullanılıyor… Farklı mikro tonal yaklaşım çok etkileyici. Kemençeci Derya Türkan, udi Yurdal Tokcan, tanburi M. Salim Tokaç, kanuncu Hakan Güngör ve perküsyoncu Fahrettin Yarkın’la çalışmak mutluluk vericiydi. İstanbul, La Sublime Porte ve Orient Occident albümlerinde Kantemiroğlu Edvarı’ndan eserleri seslendirdim… Özellikle Itri’nin eserlerini her çaldığımda duyarlığı, melodik yapısı beni çok etkiler, gerçekten çok güzel eserler yazmış.
Makamsal doğaçlama sizi zorladı mı?
– 1970’lerden bu yana Endülüs, erken çağ ve serefad müziklerinde doğaçlama yapıyorum. Doğulu müzikçilerle çalışıyorum… Osmanlı müziğinde ya prelüd benzeri uzun taksimlerde kişiselliğin öne çıktığı doğaçlamalar yaparsınız ya da makamlara bağlı kalıp grup doğaçlamaları… Biz ikincisini seçtik. Bu yöntem pek çok alternatif sunuyor. Üstelik her konser bir öncekinden farklı oluyor. Bu açıdan modern bir müzik.
Bach’ın tempoları da yüksek olmalı
İcra üslubu konusunda sorun yaşadınız mı? İstanbul albümündeki tempolarınız yüksek bulunmuş, geleneksel repertuvarı barok dans üslubuyla ele aldığınız için eleştirilmiştiniz…
– Evet, birlikte çalıştığım Türk müzikçiler tempoları yavaş çalma konusunda ısrarcıydı. Oysa, Barok Çağ ve öncesiyle ilgili pek çok kaynakta tempoların bugünün icrasından çok daha hızlı olduğu belirtiliyor. Ağırbaşlılık çabası, daha yavaş tempolar büyük orkestraların kurulmasıyla gündeme gelmiş. Bence Bach’ın eserlerindeki tempolar bile daha yüksekti. Kantemir de çağdaşı olduğuna göre, eserler daha gür sesle, yüksek tempoyla icra edilmiş olabilir. En uygununu bulana kadar konserlerde farklı tempoları denedik. Aslında her müziğin doğal temposu vardır. Bunu sezersiniz.
Kantemiroğlu Edvarı’ndaki 16’ncı yüzyıl Osmanlı sanat müziği sizce hangi açıdan önemli? Örneğin bir Alman müziksever “Bu eserleri dinlemek bana ne kazandıracak” diye sorsaydı…
Çağdaşı Avrupa müziği kadar önemli, üstelik onunla iletişim içinde… Farklı olmakla birlikte emprovizasyon anlayışı, enstrümanlardaki renk zenginliğiyle modern. Barok Çağ ve öncesinde bu coğrafyada çok güzel, köklü bir müzik kültürü yaratıldığını görüyoruz. Kantemiroğlu Edvarı, Osmanlı’daki müzikal zenginliğin göstergesi.
Sıradaki tema İbni Batuta Seyahatnamesi
Bu repertuvarla beş yıldır Avrupa’nın önemli festivallerinde, salonlarında konser veriyorsunuz. Size şaşırtan tepkiler geliyor mu?
– İlgiyle karşılanıyoruz. Dinleyiciler büyülendiklerini söylüyor. Gelecek yıl ABD turnesi yapacağız. İlginin düzeyi konusunda şunu söyleyebilirim: İstanbul ile La Sublime Porte (Bab-ı Ali), plak firmamız Alia Vox’un şu anda en çok satan albümleri. Yepyeni bir repertuvar ve çok ilgi çekiyor.
Kantemiroğlu Edvarı’ndan yeni albümler yapacak mısınız?
– Çalışmalarımı sürdürüyorum. Şu anda İbni Batuta’nın izinde, İslam coğrafyasındaki müzikleri bir araya getirecek bir albüm için araştırma aşamasındayım.
(Serhan Yedig / Ocak 2015 / Andante)
(c) Bu metnin tüm yayın hakları saklıdır, kısmen dahi olsa izinsiz alıntı yapılamaz.
