Hayatı boyunca Karabük Demir İşletmeleri’nde memurluk yapan İrfan Yılmaz, bir yandan saz çaldı, türküler besteledi. Deyişleri folklor araştırmacısı Prof. Dr. İlhan Başgöz’ün dikkatini çekti. Indiana Üniversitesi’nden öğrencileriyle Karabük’e gidip ozanla görüşmeler yaptı. Yılmaz 80 yaşına ulaştı ve bugün bağlaması hâlâ yanı başında. Oğlu Kaan Ahmet, ozanla müzik serüvenini konuştu…
Saz çalmaya ne zaman başladınız?
– 1955 yılında
Saz çalmaya sizi özendiren neydi?
– Bir başka kadına aşık olmak. “Bir tek bakışı değdi canıma” diye şiirlerimin birisinde de bahsetmişimdir bu sevdadan.
Saz ile tanışmanız nasıl oldu?
– 16 yaşındayken beni evlendirdiler. Evlendikten sonra köydeki benden yaşça büyük olanlar “evlilikten memnun musun” diye sorduklarında “memnunum ama, babam evlendireceğine bir saz alıverse daha çok memnun olurdum” diye cevaplamıştım. Kiracımız olan İsmail Amca’dan bana onun sazını aldılar. O zaman evin kirası 15 liraydı. Kiracımız iki ay kira karşılığı olarak kendi meydan sazını bana verdi.
Meydan sazının diğer sazlardan farkı nedir?
– Meydan sazı kalıp olarak diğer sazlardan daha iricedir. Bu saz ile kendi kendime saz çalmayı öğrendim.
Genelde halk ozanlarının nota bilgisi olmaz. Sizin nota bilginiz var mı?
– Askerde Erzurum’da 6. Zırhlı Tugay bandosunda mızıka eriydim. Klarnet çalardım. Nota bilgisini askerde öğrendim.
Kısa saplı saz mı yoksa uzun saplı saz mı tercih edersiniz?
– Uzun saplı.
Akort tercihiniz nedir?
– Sekiz farklı akort bilirim. Genellikle “karadüzen” denilen normal akort yani halen TRT radyo ve korolarda kullanılan akort çeşidini kullanırım. Akort çekmeyi saz çalmaya başladıktan sonra o zamanın meşhur sazcısı Safranbolulu Ali Aksoy porte üzerinde göstererek öğretti. Saz çalmayı değil sadece akort çeşitlerini öğretti.
Saz öğrencileriniz oldu mu?
– Tahminen bin civarında öğrencim oldu. Bir çok okul korosunu çalıştırdım ve Halk Eğitim merkezlerinde müzik dersleri verdim.
En çok sevdiğiniz türkünüz?
– Ayırt etmek zor. Deyişler (yanık havalar) ve uzun havaları severim.
Karabük yöre türkülerinin diğer yörelerden farkı nedir?
– Karabük yöresi türküleri genellikle düz ve ters 9/8’lik ve 4/4’lüktür. Genellikle ünlü “Açkapı” gibi zeybek türü veya oyun havalarıdır. Ağıt türüne pek rastlanmaz. Eskiden maniler de vardı.
Çaldığınız başka müzik aletleri var mı?
– Nefesli sazlardan dilli, kamışlı olanların az çok tümü.
Halk ozanlığı nereden geliyor?
– Padişah 3.Selim zamanında yaşamış dedem Şair Osman Bey halk ozanıymış. Onun bir etkisi olabilir. Safranbolu yöre sanatçılığı ise taş plak kayıtları da olan akrabamız Nedime-Münevver kardeşler ile başlar. TRT Yurttan Sesler kurucularından Sadi Yaver Ataman’ın Nedime – Münevver Kardeşler ile çalışmaları olmuştur. Bizim evimizi de birkaç kez ziyaret etmiştir çocukluğumda.
Eserleriniz ve eserlerinizin yayınlanması ile ilgili bir çalışma yapıldı mı?
– Şiirlerimin büyük bir kısmı yerel gazetelerde yayınlandı, türkülerimin bir kısmı TRT denetiminden geçti. Türkiye’nin Sesi Radyosu’nda programa davet edildim. Amerika’dan Prof. Dr. İlhan Başgöz sekiz bayan ve bir erkek talebesi ile Karabük’e geldiğinde bir hafta boyunca sürekli misafirliğe gelerek müzik çalışmalarımı ve şiirlerimi inceledi. Oğullarım tarafından Aşiyan yayınlarından şiir, türkü ve notalarımı içeren bir kitap çıkartıldı.
(Kaan Ahmet Yılmaz / Müzik Söyleşileri / 13 Aralık 2013)
